Дата актуализации: г.
Кіріспе
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі (бұдан әрі – ҚК РК) – мемлекеттің қылмыстық саясатын құқықтық тұрғыда реттейтін басты акт. Бұл кодекс ҚР Конституциясына, халықаралық құқықтың жалпы танылған принциптері мен нормаларына негізделген. ҚК РК-да қылмыс пен жазаның түсініктері, жаза мөлшері, жеке және жалпы қылмыстар, сот актілері, прокурорлық қадағалау, сот бұрмалануына қатысты барлық мәселелер қарастырылған.
Тарихи даму
- 1960–1997 жж. – Қазақ ССР-нің ҚК қолданыста болды.
- ж. – Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 16 шілдедегі № 167-I Заңымен жаңа ҚК күшіне енді.
- ж. – 3 шілдедегі 2014 жылғы № 226-V Заңымен жаңартылған ҚК іске қосылды (қазіргі қолданыстағы редакция).
- ж. – соңғы өзгерістер мен толықтырулар енгізілді (IPS ақпаратына сәйкес).
ҚК РК-нің құрылымы (қазақ тілінде)
ҚК РК екі үлкен бөлімнен және 26 тараудан тұрады:
- Бөлім I. Жалпы бөлім
- Қылмыстық заңнама, оның міндеттері, ұғымдары
- Қылмыстық жауапкершіліктің негіздері
- Жазаның түсінігі, түрлері, мерзімдері
- Жазаны тағайындау ережелері
- Бөлім II. Арнайы бөлім
- Адамға қарсы қылмыстар
- Қоғамдық және мемлекеттік қауіпсіздікке қарсы қылмыстар
- Қасиетті меншікке, қаржылық, экономикалық және қызметтік қылмыстар
- Әкімшілік және әскери қызметке қарсы қылмыстар
- Қоғамдық тәртіп пен денсаулыққа қарсы қылмыстар
- Экологиялық, көлік, техникалық қауіпсіздікке қарсы қылмыстар
Негізгі ұғымдар (қазақ тілінде)
- Қылмыс (қылмыстық іс-әрекет): ҚР ҚК-мен көзделген қоғамға қауіпті іс-әрекет
- Жаза: мемлекеттің сот органдарымен қолданылатын мәжбүрлеу шарасы
- Жауапкершілікті жеңілдететін мән-жайлар: марапаттау, өкіну, кәмелетке толмаған адам, алғаш рет жасаған т.б.
- Жауапкершілікті ауырлататын мән-жайлар: мас күйінде жасау, топ болып жасау, кәсіпкерлік, қайталап жасау т.б.
Жаза түрлері (қазақ тілінде)
| Жаза түрі | Мерзімі / мөлшері | Қосымша ескертулер |
|---|---|---|
| Айыппұл | 100–1000 АЕК | Кірістен есептелуі мүмкін |
| Еркіндігі шектелген жаза | 6 айдан 5 жылға дейін | Еңбекпен тәрбиелеу колониясы |
| Бас бостандығынан айыру | 6 айдан 20 жылға дейін | Қатаң, жалпы, жеңіл режим түрлері бар |
| Өлім жазасы | Өмір бойына | Мораторий жарияланған, бірақ кодексте сақталған |
| Мемлекеттік лауазымды атқару құқығынан айыру | 1 жылдан 5 жылға дейін | Қылмыс жасау орнына байланысты |
Мас күйінде жасалған қылмыс бойынша ерекше ережелер
Ескерту: ҚК РК-да мас күйінде (алкоголь, есірткі, психотроптық заттар) жасалған қылмыс жауапкершілікті ауырлататын мән-жай ретінде қаралады. Бұл жағдайда жаза мерзімі 1,5 есе артып кетуі мүмкін (ҚК РК, 53-бап, 1-тармақ, 7-тармақша).
Заңның кері күші
6-бапқа сәйкес, қылмыстық заңның кері күші жоқ. Яғни, жаңа заң қолданысқа енгенге дейін жасалған іс-әрекетке жаңа, жеңіл ережелер қолданылмайды.
ҚК РК-нің ресми қазақ тіліндегі нұсқасын табу
- Адалет ақпараттық-құқықтық жүйесі (Adilet zan.kz)
- Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің сайты (adilet.gov.kz)
- Қазақстан Республикасы Парламентінің ресми порталы (parlam.kz)
- Электронды үкімет (egov.kz) – «Заңнама» бөлімі
Скачать қазақ тіліндегі ҚК РК
→ Сілтеме: Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі (қазақ тілінде, .doc)
Қорытынды
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі – құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге бағытталған маңызды құжат. Оның қазақ тіліндегі анық, ресми нұсқасы барлық азаматтар мен заң субъектілері үшін қолжетімді. Заң үстемдігі мен адам құқықтарын қорғау ҚК РК-нің басты мақсаттары болып табылады.