Внимание! Ниже приведён свод основных уголовных статей Республики Казахстан (РК) на казахском языке с краткими пояснениями на русском․ Эта информация служит справочной целью и не заменяет официального законодательства․
Басты ережелер
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі (ҚР ҚК) — елдегі қылмыстық жауаптылықты анықтайтын негізгі құжат․ Кодекстің жаңартылған редакциясы 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыста․
Қылмыстың негізгі түрлері
Адамға қарсы қылмыстар
- 99-бап — Адам өлтіру (Қасақана өлтіру)
- 101-бап — Қастандық (Денсаулыққа зиян келтіру)
- 120-бап — Зорлау
- 125-бап — Балаға жыныстық зорлық
Мемлекетке қарсы қылмыстар
- 166-бап — Мемлекеттік төңкеріс (Конституциялық құрылымды күштеп өзгерту)
- 172-бап, Мемлекеттік шекараны заңсыз кесу
- 177-бап — Азаматтық тәртіпті бұзу
Мүлікке қарсы қылмыстар
- 188-бап — Қарақшылық
- 191-бап — Ұрлық
- 194-бап — Алаяқтық
Жаңа өзгерістер 2023–2025 жж․
- 2023 жыл: Зорлық-зомбылықпен байланысты баптар күшейтілді․
- 2024 жыл: Экстремизм мен терроризм бойынша баптарға толықтырулар енгізілді․
- 2025 жыл: Цифрлық алаяқтық (кибер-киберқылмыстар) жеке баптарға бөлінді — 273-бап және 274-бап․
Салық және экономикалық қылмыстар
| Бап № | Қылмыс атауы (қаз) | Басым жаза |
|---|---|---|
| 245 | Салық төлеуден жалтару | Айыппұл‚ 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру |
| 250 | Жемқорлық | 5–12 жыл бас бостандығынан айыру |
Жастар арасындағы тәртіптік баптар
68-бап — Есірткі заттарын заңсыз сақтау (жастар арасында жиі кездеседі)
73-бап — Бұзақылық (Бейбіт жиналыстарды бұзу)
Қылмыстық жауаптылықтың ерекшеліктері
- 14 жасқа толған балалар тек ауыр қылмыдар үшін жауап береді․
- 18 жасқа толмаған тұлғалар үшін жаза міндетті түрде жұмсартылады․
- Жыл сайын 2025 жылдан бастап өлім жазасына мораторий ұзартылды․
Пайдалы сілтемелер
ҚР Қылмыстық кодексінің ресми тексті:
adilet․zan․kz/kk/docs/K1100000518
Қорытынды
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы үнемі жетілдіріліп отырады․ ҚР ҚК-нің казах тіліндегі ресми нұсқасын қолдану — азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттырудың кілті․ Елдегі сот тәжірибесі көрсеткендей‚ жыл сайын сотталушылар саны 5–7%-ға азайуда‚ бұл профилактикалық жұмыстардың нәтижесі․
Ескерту: Жоғарыда келтірілген ақпарат 2025 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша енгізілген․ Ресми заңнама өзгеруі мүмкін․